Wiele miejsc na wiele wyjazdów

Tunezja to jedno z najbardziej fascynujących państw Afryki Północnej, które w harmonijny sposób łączy w sobie śródziemnomorski, europejski klimat z mistycznym duchem Orientu i surowym, majestatycznym pięknem pustynnych krajobrazów Sahary. Kraj ten, choć powierzchniowo niewielki, zachwyca niesamowitą różnorodnością. Od tętniących życiem, pachnących przyprawami i jaśminem orientalnych medyn, przez złote, ciągnące się kilometrami plaże, aż po księżycowe krajobrazy południa i zielone, porośnięte lasami dębowymi góry północnego regionu Kroumirie – Tunezja oferuje podróżnikom pełne spektrum doznań.

Dzięki bogatej historii kształtowanej przez Fenicjan, Rzymian, Wandalów, Bizantyjczyków, Arabów, Turków Osmańskich oraz Francuzów, współczesna kultura tunezyjska jest unikalną mozaiką. Z jednej strony widać tu głębokie przywiązanie do tradycji, z drugiej zaś – nowoczesność i niezwykłą otwartość na świat. To idealny kierunek zarówno dla miłośników leniwego wypoczynku w luksusowych kurortach, jak i dla poszukiwaczy przygód, pasjonatów starożytności oraz miłośników kina, którzy chcą na własne oczy zobaczyć plenery znane z kultowych hollywoodzkich produkcji.
Klimat Tunezji jest silnie zróżnicowany strefowo. Północne wybrzeże i wyspa Djerba znajdują się pod wpływem łagodnego klimatu śródziemnomorskiego, z wilgotnymi, łagodnymi zimami i suchymi, gorącymi latami. W miarę przemieszczania się na południe, za pasmo górskie Atlasu, klimat przechodzi w półsuchy, aż w końcu w skrajnie suchy klimat zwrotnikowy Sahary.

Najważniejsze atrakcje turystyczne i kurorty

Większość turystów z Europy rozpoczyna swoją tunezyjską przygodę od wybrzeża, które liczy ponad 1100 kilometrów linii brzegowej. Każdy z głównych regionów turystycznych ma swój własny, unikalny charakter:

Sousse (Susa) – tętniące życiem miasto portowe, które doskonale łączy funkcję nowoczesnego kurortu z bogatą historią. Sercem miasta jest wpisana na listę UNESCO medyna, otoczona potężnymi murami obronnymi z VIII wieku. Tuż obok wznosi się Ribat – ufortyfikowany klasztor muzułmański, z którego wieży roztacza się zapierający dech w piersiach widok na miasto i port. Kilka kilometrów na północ znajduje się ekskluzywna dzielnica turystyczna Port El Kantaoui, zbudowana w stylu mauretańskim, z nowoczesną mariną dla jachtów, polami golfowymi i licznymi kawiarniami.

Hammamet – nazywany tunezyjskim "miastem ogrodów" ze względu na bujną roślinność, gaje cytrusowe i plantacje jaśminu. To najstarszy kurort w kraju, który w latach 20. XX wieku urzekł europejskich artystów i intelektualistów. Tutejsza medyna leży tuż przy samej plaży, a jej białe mury kontrastują z turkusem morza. Nowsza część, Yasmine Hammamet, to nowoczesny kurort z szeroką promenadą, repliką medyny i parkiem rozrywki Carthageland.

Monastir – miasto rodzinne pierwszego prezydenta niepodległej Tunezji, Habiba Bourgiby. Głównym punktem orientacyjnym jest tutaj monumentalny Ribat, jeden z najlepiej zachowanych i największych w Afryce Północnej. Monastir oferuje spokojniejszą atmosferę niż sąsiednie Sousse, piękną promenadę nadmorską (Corniche) oraz monumentalne Mauzoleum Rodziny Bourguiba z charakterystycznymi złotymi kopułami.

Wyspa Djerba – połączona z kontynentem starożytną groblą rzymską, jest oazą spokoju i synonimem idealnego wypoczynku. Djerba różni się architektonicznie od reszty kraju – dominują tu tzw. menzle, czyli tradycyjne, kwadratowe białe domostwa obronne. Wyspa słynie z niesamowitych, piaszczystych plaż, gajów oliwnych oraz wielokulturowej historii. To tutaj znajduje się synagoga Al-Griba, cel pielgrzymek Żydów z całego świata.

Mahdia – kameralne miasto położone na wąskim półwyspie, dawna stolica kalifatu Fatymidów. Słynie z najpiękniejszych, najbardziej miękkich i białych plaż w całej Tunezji, tradycyjnego rzemiosła (tkactwo jedwabiu) oraz monumentalnej bramy miejskiej Skifa El Kahla.

Skarby Dziedzictwa Kulturowego UNESCO w Tunezji

Tunezja może pochwalić się wyjątkowo dużą liczbą obiektów wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Świadczą one o kluczowej roli, jaką ten region odgrywał w basenie Morza Śródziemnego na przestrzeni trzech tysiącleci.

Ruiny starożytnej Kartaginy

Założona w IX wieku p.n.e. przez Fenicką księżniczkę Elissę (Dydonę), Kartagina stała się potęgą handlową i militarną, która rzuciła wyzwanie samemu Rzymowi. Choć po trzeciej wojnie punickiej w 146 r. p.n.e. Rzymianie zrównali miasto z ziemią, a ziemię symbolicznie posypali solą, później odbudowali je jako stolicę rzymskiej prowincji Afryka.

Dziś stanowisko archeologiczne Kartagina, położone na malowniczych przedmieściach Tunisu, to rozproszony kompleks ruin. Do najważniejszych punktów należą Termy Antonina – jeden z największych kompleksów termalnych imperium rzymskiego, z którego gigantycznych rozmiarów można zdać sobie sprawę, patrząc na zrekonstruowaną, kilkunastometrową kolumnę frygidarium. Warto odwiedzić także Wzgórze Byrsa, gdzie znajdują się pozostałości punickiej dzielnicy mieszkalnej oraz Muzeum Kartaginy, starożytne porty punickie (handlowy i wojenny o charakterystycznym, kolistym kształcie) oraz rzymski amfiteatr i teatr, w którym do dziś odbywają się międzynarodowe festiwale muzyczne.

Amfiteatr w El Jem (El Dżem)

Wznoszący się pośrodku płaskiej, suchej równiny rzymski amfiteatr w El Jem (starożytne Thysdrus) to trzeci co do wielkości obiekt tego typu na świecie – ustępuje jedynie rzymskiemu Koloseum i amfiteatrowi w Kapui. Wybudowany w III wieku n.e. z inicjatywy prokonsula Gordiana, mógł pomieścić około 35 tysięcy widzów. Budowla przetrwała w zadziwiająco dobrym stanie, głównie dlatego, że wzniesiono ją z twardego piaskowca, a nie z cegły.

Spacerując po El Jem, można zejść do podziemnych korytarzy, w których w klatkach trzymano dzikie zwierzęta (lwów, panter) oraz gladiatorów czekających na walkę na arenie. Można także wspiąć się na najwyższe trybuny, skąd rozpościera się panorama na współczesne miasteczko. Monumentalna konstrukcja była tłem dla wielu znanych filmów, w tym kultowego "Gladiatora" w reżyserii Ridleya Scotta.

Medyna w Tunisie

Stołeczna medyna, wpisana na listę UNESCO w 1979 roku, uważana jest za jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych zespołów miejskich w świecie arabskim. To labirynt ponad 700 zabytków: pałaców, meczetów, mauzoleów, medres (szkół koranicznych) i fontann, pochodzących głównie z okresu panowania dynastii Hafsydów i Almohadów.

Sercem medyny jest Wielki Meczet Al-Zajtuna (Meczet Oliwny), założony w VIII wieku, będący jednym z najstarszych ośrodków teologicznych islamu. Medyna jest zorganizowana wokół tradycyjnych suków (targowisk), z których każdy tradycyjnie przypisany był do innego rzemiosła. Suk El-Attarine to królestwo perfumiarzy i sprzedawców olejków zapachowych, Suk des Chéchias słynie z produkcji tradycyjnych, filcowych czerwonych czapek (szeszii), a Suk El-Berka to dawny rynek niewolników, dziś będący centrum handlu złotem i biżuterią.

Kairuan (Kairouan)

Założony w 670 roku przez wodza Ukbę ibn Nafiego, Kairuan jest czwartym najświętszym miastem islamu (po Mekce, Medynie i Jerozolimie). Dla wielu muzułmanów z Afryki Północnej siedmiokrotna pielgrzymka do Kairuanu ma wartość równą jednej pielgrzymce do Mekki.

Najważniejszym zabytkiem jest Wielki Meczet Sidi Ukby, którego monumentalny, przypominający twierdzę dziedziniec i minaret stanowią arcydzieło wczesnoislamskiej architektury. Do budowy meczetu Rzymianie i Bizantyjczycy użyli ponad 400 antycznych kolumn sprowadzonych z Kartaginy i Sousse. W Kairuanie znajduje się również unikalny Meczet Trzech Bram z bogato rzeźbioną fasadą oraz baseny Aghlabidów – gigantyczne, otwarte zbiorniki wodne z IX wieku, które zaopatrywały miasto w wodę doprowadzaną akweduktami z gór. Miasto słynie też w całym kraju z ręcznie tkanych, grubych dywanów wełnianych oraz tradycyjnych ciasteczek makroudh, nadziewanych pastą daktylową i nasączanych miodem.

Dougga (Thugga)

Położona na północnym zachodzie kraju Dougga jest uznawana za najlepiej zachowane rzymskie miasto w Afryce Północnej. To, co wyróżnia je na tle innych antycznych ruin, to położenie na stromym wzgórzu z widokiem na zieloną dolinę rzeki Khaled, a także fakt, że rzymskie miasto zostało wzniesione na siatce wcześniejszego, ufortyfikowanego miasta numidyjskiego.

Do najważniejszych zabytków należą: doskonale zachowany Kapitol dedykowany Jowiszowi, Junonie i Minerwie, teatr rzymski na 3500 widzów wbudowany w zbocze wzgórza, Świątynia Junony Caelestis oraz unikalne mauzoleum libijsko-punickie z II wieku p.n.e. – jeden z nielicznych zachowanych przykładów królewskiej architektury numidyjskiej.

Sidi Bou Said – Biało-Niebieska Perła

Choć formalnie Sidi Bou Said nie jest samodzielnym obiektem na liście UNESCO, jest chronione jako integralna część wpisu dotyczącego Kartaginy. To malownicze miasteczko, zawieszone na stromym klifie nad Zatoką Tuniską, zachwyca swoją architekturą. Zgodnie z dekretem wydanym w latach 20. XX wieku z inicjatywy francuskiego artysty i muzykologa barona Rodolpha d'Erlangera, wszystkie domy w miasteczku muszą być pomalowane na śnieżnobiały kolor, a ich okiennice, ozdobne kraty (moucharabieh) oraz nabijane ćwiekami drzwi – na charakterystyczny, intensywny błękit.

Spacerując brukowanymi, stromymi alejkami, warto wstąpić do kultowej Café des Nattes, gdzie bywali tacy artyści jak Paul Klee, August Macke czy Simone de Beauvoir, by napić się tradycyjnej zielonej herbaty z miętą i orzeszkami pinii lub zjeść tradycyjnego pączka bambalouni.

Śladami kina i tradycji: Gwiezdne Wojny i Berberowie

Południowa Tunezja to kraina o niezwykłym, wręcz mistycznym klimacie, gdzie surowość pustyni przeplata się z genialną architekturą adaptacyjną rdzennych mieszkańców tych ziem – Berberów. To właśnie te krajobrazy zainspirowały George’a Lucasa do stworzenia pustynnej planety Tatooine w uniwersum "Gwiezdnych Wojen" (nazwa planety pochodzi bezpośrednio od tunezyjskiego miasta Tataouine).

Matmata – Podziemny Świat Berberów

Matmata to region w południowej Tunezji, słynący z unikalnych domów troglodytów (domów jaskiniowych). Aby chronić się przed ekstremalnymi temperaturami saharyjskiego klimatu – palącym upałem latem, dochodzącym do 50°C, oraz przeszywającym chłodem zimowych nocy – Berberowie od wieków wydrążali swoje domostwa w miękkiej glebie gliniasto-piaskowej.

Konstrukcja takiego domu jest genialna w swojej prostocie. Najpierw kopano gigantyczny, okrągły dół o głębokości od 6 do 10 metrów i średnicy kilkunastu metrów, który pełnił funkcję centralnego, otwartego dziedzińca. Następnie w pionowych ścianach tego dołu wydrążano poszczególne pomieszczenia: sypialnie, kuchnie, salony oraz spichlerze. Do wnętrza wchodziło się przez wykopany pod kątem tunel wejściowy, który w razie zagrożenia można było łatwo zablokować. Taka architektura zapewnia stałą temperaturę wnętrza przez cały rok, oscylującą wokół 20–22°C.

W jednym z takich tradycyjnych domów jaskiniowych w Matmacie mieści się Hotel Sidi Driss. To właśnie to miejsce posłużyło jako wnętrze domu Luke'a Skywalkera (gospodarstwo Larsa) w filmach "Gwiezdne Wojny: Część IV - Nowa nadzieja" oraz "Część II - Atak klonów". Turyści mogą wejść na dziedziniec, zobaczyć oryginalne dekoracje filmowe pozostawione przez ekipę Lucasfilmu, a nawet zjeść posiłek w jadalni, w której filmowy Luke rozmawiał ze swoim wujem Owenem.

Ksar Hadada i Ksar Ouled Soltane – Galaktyczne Spichlerze

Przemierzając region wokół Tataouine i Medenine, napotykamy na niezwykłe budowle obronne zwane ksarami (liczba mnoga: ksour). Są to ufortyfikowane spichlerze wznoszone przez koczownicze plemiona Berberów, służące do przechowywania cennych zapasów ziarna, oliwy i daktyli oraz jako schronienie przed najazdami wrogów.

Składają się one z dziesiątek pojedynczych komórek magazynowych, zwanych ghorfas. Są to podłużne, sklepione łukowo pomieszczenia, budowane jedno na drugim, tworząc piętrowe konstrukcje przypominające gigantyczne gliniane plastry miodu. Na wyższe kondygnacje wchodzi się po stromych, zewnętrznych schodkach bez poręczy.

Ksar Hadada – to tutaj kręcono sceny do filmu "Gwiezdne Wojny: Część I - Mroczne widmo". Obiekt ten posłużył jako dzielnica niewolników w mieście Mos Espa na planecie Tatooine, gdzie dzieciństwo spędził Anakin Skywalker. Labirynt glinianych ghorfas, łuków i przejść tworzy niesamowity, kosmiczny klimat.

Ksar Ouled Soltane – jeden z najlepiej zachowanych i najbardziej widowiskowych ksarów w Tunezji, posiadający dwa dziedzińce i ghorfas wznoszące się na wysokość aż czterech pięter. On również stał się elementem filmowej Mos Espa.

Ong Jemel i Mos Espa – Oryginalny Plan Filmowy na Pustyni

Głęboko na pustyni, na północny zachód od oazy Tozeur, znajduje się Ong Jemel (w tłumaczeniu: "Szyja Wielbłąda") – charakterystyczna formacja skalna wyrastająca z piasków Sahary, która kształtem przypomina siedzącego wielbłąda. W jej pobliżu kręcono m.in. sceny pojedynku na miecze świetlne pomiędzy Qui-Gon Jinnem a Darthem Maulem oraz sceny do filmu "Angielski pacjent".

Zaledwie kilka kilometrów dalej, pośrodku ruchomych wydm pustyni, wznosi się Mos Espa – kompletne, zbudowane od zera przez hollywoodzkich scenografów filmowe miasteczko. George Lucas wybudował tu około 20 budynków z unikalnymi, charakterystycznymi kopułami, wilgociomierzami (fikcyjnymi urządzeniami z filmu) oraz bramami miejskimi. Miejsce to przetrwało próbę czasu i do dziś jest jedną z największych atrakcji Tunezji. Pustynny wiatr nieustannie przemieszcza wokół domków piaszczyste wydmy (tzw. barchany), co sprawia, że krajobraz zmienia się każdego dnia, potęgując wrażenie przebywania na obcej planecie.

Górskie oazy: Cud natury na pustyni

Jednym z najbardziej zaskakujących i spektakularnych krajobrazów Tunezji są górskie oazy, położone w paśmie górskim Atlasu (Góry Dżerid), tuż przy granicy z Algierią. W tym surowym, spalonym słońcem, skalistym i całkowicie bezwodnym na pierwszy rzut oka krajobrazie, natura ukryła tętniące życiem, zielone oazy, zasilane krystalicznie czystymi strumieniami wypływającymi prosto ze szczelin w skałach.

Chebika (Szebika)

Nazywana "Zamkiem Słońca", Chebika to spektakularna oaza położona u podnóża góry Jebel el Negueb. Stara, berberyjska wioska kamienna została zniszczona w 1969 roku przez katastrofalną, trwającą 22 dni powódź i dziś jej ruiny malowniczo prezentują się na zboczu.

Prawdziwym cudem jest jednak wąski, głęboki wąwóz skalny. Spacerując wytyczoną ścieżką pośród surowych, żółto-brązowych skał, nagle docieramy do miejsca, gdzie z wąskiej szczeliny w wielkim bloku skalnym wypływa pod ciśnieniem źródło wody. Tworzy ono mały, krystalicznie czysty strumień, który płynie dnem kanionu, tworząc miniaturowe wodospady i naturalne, szmaragdowe baseny, w których turyści chętnie chłodzą stopy. Wzdłuż strumienia rośnie gęsty, intensywnie zielony las palm daktylowych, ostro kontrastujący z otaczającą wąwóz martwą, skalną pustynią.

Tamerza

To największa z górskich oaz Tunezji, położona kilka kilometrów na północ od Chebiki. Podobnie jak w przypadku Chebiki, stara wioska Tamerza, zawieszona nad brzegiem głębokiego kanionu, została opuszczona po powodzi z 1969 roku i dziś jej gliniano-kamienne ruiny przypominają miasto duchów.

Tamerza słynie przede wszystkim z dwóch spektakularnych wodospadów. Większy z nich ma około 5 metrów wysokości – woda spada z gładkiej platformy skalnej do głębokiej niecki, tworząc unikalne w tym pustynnym klimacie miejsce do kąpieli. Otoczenie wodospadu to gigantyczny, głęboki kanion o pionowych ścianach, w których warstwy geologiczne mienią się kolorami ochry, czerwieni i różu.

Mides (Midez)

Mides to najbardziej wysunięta na północ górska oaza, położona zaledwie niespełna kilometrów od granicy algierskiej. Wioska jest otoczona ze wszystkich stron przez oszałamiający, głęboki na kilkadziesiąt metrów wąwóz o długości kilku kilometrów. Kanion ten powstał w wyniku trwającej miliony lat erozji rzecznej, która wyżłobiła w miękkich skałach niesamowite, gładkie, falujące formacje, przypominające mniejszą wersję amerykańskiego Wielkiego Kanionu Kolorado. 

Położona na krawędzi tego urwiska opuszczona wioska berberyjska zapewnia jedne z najbardziej spektakularnych widoków w całej Afryce Północnej. To tutaj kręcono wiele scen do nagrodzonego wieloma Oscarami filmu "Angielski pacjent".